(गताँकको बाँकी)
भर्खरै सम्पन्न जन आन्दोलन र मधेश आन्दोलनको परिवर्तनका एजेण्डाहरुलाई वैधानिक रुपले स्वीकार गर्नु परेको बाध्यताबाट आहत भएको एकात्मक राज्यसत्ता क्रूद्ध अवस्थामा थियो नै, परमानन्द झाले उपराष्ट्रपति पदका लागि हिन्दीमा शपथ ग्रहण गर्दा त अन्धराष्ट्रवादको दुर्ग नै हल्लाई दियो । वैधानिक र अवैधानिक दुबै द्वारबाट परमानन्द झामाथि एकसाथ आक्रमण शुरु भयो ।
२०६५ श्रावण ८ गते शपथ ग्रहणको अर्को दिन अर्थात् श्रावण ९ गते सर्वोच्च अदालतमा परमादेशका लागि रिट निवेदन प¥यो । सर्वोच्चले हिन्दीमा लिएको परमानन्द झाको उपराष्ट्रपति पदको शपथ ग्रहण प्रक्रियालाई बदर गरि दियो । सर्वोच्च अदालतको फैसलालाई अविलम्व कार्यान्वयन गर्न गराउन विपक्षी बनाईएको राष्ट्रपति तथा प्रधानमन्त्रीको कार्यालयलाई लिखित आदेश भएको बेला अवैधानिक द्वारबाट पदमुक्त गर्न परमानन्द झालाई आतंकित र भयभीत गर्ने उद्देश्यले २०६५ भाद्र १२ गते उनको घरमै बम विस्फोट गराईएको थियो । उपराष्ट्रपतिको घरमा बम विस्फोटको घटनालाई हेर्न मानिसको भीड लागेको अवस्थामा अर्को दिन मपनि निरीक्षण गर्न गएको थिएँ । परमानन्द झाको घरको भूँईतल्लाको पछाडिपट्टिबाट बम हानिएको थियो । बमका छर्रा कोठाको पर्खालभरि धसिएको तथा झ्यालका शीशा फुटेको थियो । भूँईतल्लाको एउटा कोठामा सेनाका जवानहरु पनि बसेका थिए । भनिन्थ्यो, उनीहरुले पनि यो विस्फोटको चाल पाउन सकेन ।
तेश्रो दिन उहाँको घरको अगाडि पूर्वपट्टि ६० मीटर पर खाली चौरमा बम विस्फोट गराईयो । त्यहाँ पनि एउटा सानो खाल्डो परेको देखियो । घटनाको प्रकृति ज्यान मार्ने उद्देश्यले नभई उपराष्ट्रपतिको पदबाट परमानन्द झालाई हट्नका लागि भयभीत पार्ने प्रयास मात्र थियो भन्ने कुरा सबैले अनुभव गरे । तत्कालीन गृहमन्त्री एमालेका भीम रावल यस घटनाको बडो सतर्कताका साथ अनुसन्धान गर्न र अपराधीलाई हदैसम्मको सजाय दिलाउन अगाडि बढ्यो । शान्ति सुरक्षाको ठूलो जिम्मेवारी बोकेको गृहमन्त्री, उपराष्ट्रपतिको घरमा बम विस्फोटनले संसारभरि चर्चा भई रहेको बेला चुप लागेर बस्ने कुरा पनि थिएन ।
उपराष्ट्रपतिलाई पदमुक्त गराउन राज्यले अदालत, सडक छाप गुण्डा तथा मधेशका राजनीतिक दलहरु समेतलाई प्रयोग गरि परमानन्द झामाथि दबाव बनाएको थियो । तर पनि अन्धराष्ट्रवादको पदमुक्त गर्ने तीब्र मनोकाँक्षा पूरा भई रहेको थिएन । भारतका केही राजनीतिक हस्तीहरुबाट समेत दबाव दिलाउन पछि परेनन् सर्वाधिकार अन्धराष्ट्रवादका हिमायतीहरु । परमानन्द झाको मनोबल तोड्न सबै प्रक्रिया अपनाउँदा त्यति प्रभावकारी भएको थिएन, मधेशी दलका अगुवाहरुले मैथिली र नेपालीमा शपथ लिन बाध्य गरेपछि वास्तवमा परमानन्द झाको साहस र धैर्य टुटि सकेको थियो । पदमुक्तभन्दा मैथिली र नेपालीमा शपथ दिलाएर तनावपूर्ण वातावरणलाई शान्त पार्ने राज्य लचक भएको थियो । अन्धराष्ट्रवादका हिमायतीहरु पनि यतिका दिनमा थाकि सकेको थियो ।
हिन्दीमा शपथ लिएदेखि आक्रामक बनेको राज्य आफनो संवैधानिक दायित्व पनि बिर्सि सकेको थियो । उपराष्ट्रपतिको ज्यानमाललाई क्षति पु¥याउने नियतले घरमा हानिएको बमको घटनालाई छाडेर घरभन्दा ६० मीटर पर खाली ठाउँमा विस्फोट गराईएको बमको घटनालाई अनुसन्धानको बिषय बनायो । गृह मन्त्रालयले यस घटनामा किरांत जनवादी वर्कर्स पार्टीका केन्द्रीय सदस्य शिवराज फागो र अजय राईलाई काल्पनीक रुपले आरोपित गरि मुद्दा चलाएको देखिन्छ । बदनियतिपूर्ण गरिएको अनुसन्धानमा गृहमन्त्रालयको निष्पक्षता र ईमान्दारितासंग कुनै सम्बन्ध नरहेको स्पष्ट देखियो । फैसलाको सबै व्योहोरा बाहिर आएपछि सरकारको नियत के थियो भन्ने कुरा सबैले जाने ।
सोही बेला भाषिक अधिकार संयुक्त संघर्ष समिति, नेपालले “२४० वर्षदेखि एकल खसभाषाले प्राप्त गरेको राजकीय विशेषाधिकारका कारण मुलुकका अन्य भाषाहरुले आजसम्म पनि विलयनको शिकार हुनु परेको तथ्यलाई हामी कम्तिमा यसवेला विर्सन सक्दैनौं । संविधान सभाद्वारा नयाँ संविधान निर्माणको संक्रमणको प्रक्रियामा सिंगो मुलुक लागि रहेको समयमा शपथ ग्रहण प्रकरणलाई विवादमा ल्याएर राज्यले एकपल्ट मुलुकलाई द्वन्द्वमा धकेल्ने प्रयत्न गरेको र विगतमा झैं मुलुकमा पुनः कुनै न कुनै रुपमा खसभाषाको भाषिक एकाधिकार लाद्ने षडयन्त्र भई रहेको हाम्रो ठहर छ” भन्ने व्योहोराको लिखित अभिव्यक्ति दिने अमरेशनारायण झा, गोपाल ठाकुर, परशुराम तामाङ, सोमाराई, नगेन्द्र राई, सुरेश आले मगर, पद्मरत्न तुलाधर, मुक्ति प्रधान, कुमार योन्जन तामाङ, दिलिप महर्जन, राजभाई जकःमी, पासाङ शेर्पा, सीताराम तामाङ, सोनाम याङ्की लामा, आलोक तिवारी, दिग्विजय मिश्र, फूलमति चौधरी समेत १७ जना भाषिक अधिकारकर्मीहरु समर्थनमा आएका थिए ।
खस वर्गीय एकाधिकारको विरुद्ध आन्दोलित भएको मधेशी, जनजाती, दलित, महिला, मुस्लिम आदि समुदाय एकताबद्ध भएको अवस्थामा जनजातीलाई बम विस्फोटको मुद्दामा आरोपित गरि अर्को समुदायलाई विरुद्धमा उचाल्ने राज्यको कुत्सित सोच त्यसैबेला सबैले बुझेका थिए । मधेशीसंग आफनो हक अधिकारका लागि संघर्षमा होमिएका जनजातीहरु उपराष्ट्रपतिको निवासमा बम विस्फोट गराउनै सक्दैन, यो गृह मन्त्रालयको नाटकीय अनुसन्धान हो भनेर मधेशले शंका गरेकै थियो । तर उपराष्ट्रपतिको निवासमा गराएको बम विस्फोटनलाई छाडेर चौरमा भएको विस्फोटनलाई अधिक महत्वका साथ अनुसन्धान गराई मुद्दा चलाएको कसैलाई थाहा थिएन । बदनियतिको योभन्दा निकृष्ट प्रमाण अरु के हुन सक्दछ ?
राज्यले एकातिर काल्पनिक व्यक्तिलाई पक्राउ गरि बम विस्फोटको मुद्दाको औपचारिकता पूरा गरेको थियो भने अर्कोतिर सबै अधिकारकर्मीको पारस्परिक एकतालाई भङ्ग गर्ने दोहोरो चरित्र प्रदर्शन गरेको थियो । ६ महिना आफनो मातहतमा राखेर प्रमाणको अभावमा अभियुक्तलाई सफाई दिंदै काठमाण्डौं जिल्ला अदालतले २०६६ चैत ३१ गते मुद्दालाई किनारा लगायो । यसरी नाटकीय ढंगले औपचारिकता पूरा गरिएको मुद्दाको कार्रवाही टुँगिएपछि न्याय पाउने हेतुले पुनः उपराष्ट्रपति परमानन्द झाले पुनरावेदनमा अपील गर्नुभयो । निष्प्राण रहेको मुद्दाको व्योहोरा र झूठमूठको अनुसन्धानको आधारमा चलाईएको मुद्दाबाट न्याय पाउने अभिलाषा राख्नु नै गलत थियो । पुनरावेदनले पनि त्यही ग¥यो ।
उपराष्ट्रपतिले हिन्दीमा शपथ लिएको, अदालतको आदेश पनि नमानेको कारणबाट किराँत जनवादी वर्कर्स पार्टीका केन्द्रीय समितिले निर्णय गरि उपरोक्त घटना घटाएको भन्ने मोरंग जिल्ला डाँगीहाट गाविस वडा नं. ५ वस्ने आगो भन्ने शिवराज फागो, भोजपुर जिल्ला दलगाउँ वडा नं. ५ वस्ने काँईला भन्ने अजय राई समेतको साबिती बयानको आधारमा विस्फोटक पदार्थ सम्बन्धी ऐन, २०१८ को दफा ४(१) को अनुसार कसूर गरेको हुँदा सोही ऐनको दफा १०(१)को (ख) अनुसार अभियुक्तलाई सजायको माँग दावी साथका जाहेरी निवेदनका आधारमा जिल्ला अदालतमा मुद्दा चलेको र पुष्ट प्रमाणको अभाव देखाएर अभियुक्तहरु सफाई पाएको अदालतको निर्णय रहेको नाटकीय प्रक्रिया दुई वर्षसम्म चल्यो ।
हिन्दीमा शपथ लिएको प्रक्रियालाई बदर गर्ने उद्देश्यले सर्वोच्चमा परेको रीट नं. ०६६–धय–००४२, मिति ०६६।४।२०, मुद्दा–अधिकार पृक्षा सम्बन्धी विपक्षी उपराष्ट्रपति समेतको नाममा जारी भएको सर्वोच्च अदालतको सूचना साथ रीट निवेदनको प्रमाणित प्रतिलिपी र मिति ०६६।४।२८ गते सोही रीट निवेदनको उप रजिष्टारले प्रमाणित गरि पठाएको नक्कल प्रतिलिपीको व्योहोरा फरक फरक देखिन आएकोले सम्मानित सर्वोच्च अदालतमा एउटै निवेदनको फरक फरक व्योहोरा कसरी भएको जिज्ञासा हुनु स्वाभाविकै हो । दुबै निवेदनको पुछारको मिति समान ठाउँमा इति सम्बत २०६६ साल साउन १३ गते रोज ३ शुभम् उल्लेख छ ।
सर्वोच्च अदालतबाट दुई पटक प्राप्त रीट निवेदनको प्रमाणित प्रतिलिपीको सबै व्योहोरा समान रहेपनि बून्दा ५ को १४औं हरफमा ०६६।४।२० को प्रतिलिपीमा “परमानन्द झाको नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र समेत खोस्न गर्दछौं” (माँग भन्ने शब्द छुटेको छ) उल्लेख छ भने ०६६।४।२८ मा उप रजिष्टारले पठाएको सिफारिश साथका प्रमाणित प्रतिलिपीमा बून्दा ५ को १४ औं हरफमा “परमानन्द झा २०६६ साल साउन ११, १२, रु १३ गते नेपाल सरकार, उपराष्ट्रपति कार्यालय, बहादुर भवन, कान्तिपथमा गई हाजिर गर्ने” भन्ने वाक्याँश रहेको र नागरिकता प्रमाणपत्र खोस्ने व्योहोरा नरहेको यस्तो फरक फरक व्याहोराको एउटै रीट निवेदन कसरी हुन सक्दछ कानून विज्ञमा पनि यो अनुत्तरित बहस चलि रहेको छ । समान निवेदनको फरक फरक व्योहोरा हेरौं ।
उपराष्ट्रपतिको हिन्दी प्रकरणमा नियतवश जे जस्ता घटनाहरु घटाईए त्यसमा अन्धराष्ट्रवादको निरंकूशता प्रष्ट रुपमा संलग्न रहेको देखियो । संविधान सभामा सभ्य रुपमा तथा कृत्रिम मुस्कान लिएका अन्धराष्ट्रवादी अनुहारहरुले परिवर्तनका मूल प्रवाहलाई नै रोक्ने प्रयास गरेका छन् । ६ वर्षदेखि निरन्तर परिवर्तनका आँधीले यसका सशक्त र बलिया घेरालाई तोड्ने प्रयास गरि रहँदा पनि सफल हुन सकि रहेको छैन ।
२०७१ चैत २० गते मधेशवाणीमा प्रकाशित
