नववर्ष २०७९ को हार्दिक मंगलमय शुभकामना । पूर्व निर्धारित स्थानिय चुनाव गराउने यही महिना हो । अप्रत्याशित कुनै फरक निर्णय आएन भने यही २०७९ बैशाख ३० गते स्थानिय चुनाव हुन्छ । अवसर प्राप्त गर्न प्रतिस्पर्धीहरुको जन सम्पर्क घनीभूत रुपमा बढेको छ । नयाँ पुराना रागको आलाप सुनिन थालिएको छ । आग्रहसंगै पाश्र्वको डर, त्रासको आभास दिलाउन उम्मेदवारहरु पछि परेका छैनन् । साम, दाम, दण्ड, भेद यस्तै समयमा उपयोग गर्ने कुरा हुन् ।
लोकतन्त्रको प्रयोगमा चुनाव पहिलो खुडकिला हो । जनप्रतिनिधी छान्ने माध्यम हो । यही जन प्रतिनिधीहरुले जनताको सरकार बनाएर जनतालाई सुख, सुविधा दिने काम गर्छ । नेपालमा लामो समयदेखि एकतन्त्री शासन रहेको र यसकारण नेपालको विकास हुन नसकेको लोकतन्त्र पक्षधरको एकसूत्रीय नाराले शासक विरुद्धको आन्दोलन तेज भयो । एकतन्त्रीय शासनको अन्त गरी लोकतन्त्रवादीहरुले गणतन्त्रसम्मको स्थापना गर्न भ्याए । लोकतन्त्रको उपभोगमा पटक पटक राजतन्त्रको काँडा बिझ्ने पीडाबाट मुक्ति पाउन राजतन्त्रलाई समूल नष्ट गर्न ०७२ को संविधान घोषणा गरे । अब लोकतन्त्रवादीहरुले देश र जनताको सेवा गर्ने निर्बाध अवसर पाए ।
लोकतन्त्रवादीहरुले देश र जनताको विकास गर्ने भनेर ३२ वर्ष बितायो । तीन दशकको लामो लोकतान्त्रिक अभ्यासमा देश कुनै क्षेत्रमा आत्मनिर्भर बन्न सकेन । गरिब मुलुकको रोलक्रम बढ्दै गयो । वैदेशिक ऋणभार थपिदै गयो । मुलुक परनिर्भरताको भयावह अवस्थामा पुग्यो । तीन दशकमा एकसे एक नाबूद गनिने नेताहरु सरकार बनाए । विकासशील देशहरुले प्रयोग गरिने विकासका राजनीतिक भाषाहरु प्रयोग गरेर घोषणा पत्र पनि बनाए । जनतालाई विकासको सपना देखाएर आफ्नो पार्टीमा संगठित गरेर दास गुलाम बनाए । आपूm र आसेपासे राज्य सुविधा लिएर धन कुबेर बने । त्यही अनुपातमा देश गरिब बन्दै गयो ।
देशमा आर्थिक संकट छ भन्ने कुरा सबैलाई थाहा छ । विकास गर्ने धारणा पनि छ । तर राज्य सुविधामा पुग्दा आपूmबाहेक अरु केही गर्न नसक्नुको कारण के हो ? शासकहरु लूटतन्त्रका अनुयायी हुन् कि होईनन् ? यथास्थितिमा बस्दा श्रीलंकाको स्थितिमा पुग्ने हो कि होईन ? यी यावत् प्रश्नहरु छन् जो समाधान खोजी रहेका छन् । के समाधान खोज्न यी नेताहरु राज्यलाई जन उत्तरदायी बनाउन क्रान्तिकारी परिवर्तन गराउन सक्छ ? कि निकम्मापन कै भरमा राजनीति गर्छन् ।
बसालिएको निर्वाचन प्रणालीले स्थानीय स्तरमा पनि पैसावाल माफिया, तस्करका अनुयायीहरुलाई नै छानेर पठाउँछन् । देशभरि यिनीहरुको बलियो सञ्जाल छ । यिनले पुरानै रीतिथीतिलाई निरन्तरता दिन निर्देशित रहन्छन् । विगतको चुनावभन्दा निर्वाचन आयोगको आचारसंहिता यसपाली अलि कडा आएपनि निर्वाचन प्रणालीमा यसको खासै प्रभाव पर्दैन । पार्टीका अनुयायीहरु चुनाव लड्छन् । निर्देशित व्यक्तिहरु फरक विचार राख्दैनन् । श्रृँखलाबद्ध सिपाहीहरु आदेश अनुसार चल्ने उनीहरुको अनुशासन हुन्छ । अनुशासन तोडेर फरक धारमा जान सक्दैन भने पुरानै रीतिथीतिको निरन्तरता नभई अरु के हो त ?
परिवर्तनको नाममा आफ्नो पार्टीको नयाँ व्यक्ति आउँछन् वा फरक पार्टीैको व्यक्ति जित्छन् कुरा एउटै हो । अथवा स्वतन्त्र व्यक्ति चुनाव जित्ला, त्यसबाट पनि कुनै तात्विक परिवर्तन देखिदैन । चुनाव प्रणाली नै राजनीतिक बिकृतिको दोषी हो । चुनाव प्रणाली लोकतन्त्रको प्राण हो । तर यसको गलत प्रयोगले देशमा ठूलो दुष्परिणाम ल्याउँछ । शासकवर्गले सबै कुरा ठीकै गरेको छ भने त्यसको परिणाम पनि राम्रो देखिनु प¥यो ।
ईजी मनी कमाउन राज्यसत्तालाई कब्जामा राखेका विभिन्न किसिमका तस्कर, माफियाहरुले पार्टीको आवरणमा सिङ्गै प्रणालीलाई आफ्नो लाभका लागि उपयोग गरेका छन् । तल्लो स्तरमा पार्टीहरुबीच विचारधाराको फरक बहस गराएपनि माथि दाव थापेर बसेका सबै एकमत रहेका हुन्छन् । पालैपालो दाव खाने यी खेलाडीहरु निष्कंटक राज्य गर्न सिपालु भई सकेका छन् । आपूmलाई चुनौती दिन आएका मधेशी, जनजाती, थारुहरुको शक्तिलाई माइक्रो मेनेजमेन्ट गरेपछि त लोकतान्त्रिक भनाउँदा शासकहरुबाहेक अरु कोही पनि रहेन ।
लोकतन्त्रको सबै अवयवहरुलाई आफ्नो स्वार्थ अनुकूल चलाउँदा लोकतन्त्र जन उत्तरदायी रह्नै सक्दैन । देश र जनताले यसको अनुभूति गर्नै सक्दैन । देशले अहिले त्यही दुर्दशा भोगि रहेको छ । देशले थेग्न नसक्ने जन प्रतिनिधीहरुलाई देशको काममा लगाएपनि नतिजा भने शुन्य छ । देशको विकास बजेट कि त जन प्रतिनिधी, कर्मचारी पाल्नमा खर्च भै रहेको छ कि भ्रष्टाचारको दलदलमा गई रहेको छ । देखाउनका लागि भ्रष्टाचारीलाई कारवाही गर्दा आपूm पनि पर्ने भयले कर्मचारी विकासको लागि खर्च गरिने बजेट पनि खर्च गर्दैन । धेरै विकास बजेट फ्रिज हुने पनि यही कारणले हो । भ्रष्टाचार गर्दा देशलाई एक पाइला पनि अगाडि बढ्न नदिने कर्मचारिहरु ईमान्दारी देखायो भने विकास बजेटलाई खर्च हुन दिदैन ।
माफिया, तस्करहरुको कब्जामा रहेको यो प्रणालीमा पार्टीका शीर्षस्थ नेताहरु उनकै मतियार बनेका छन् । मतियार बन्दा असीमित धनलाभ हुने, विरोध गर्दा पार्टी ध्वस्त हुने खतरा रहेका कारण राजनीतिमा उन्नत नस्लका प्रचण्ड पनि आत्मोत्सर्ग गर्नुको पछाडि पनि यही कारण हो । आँधी, तुफान बनेर आउने मधेशी, जनजाती, थारु, माओवादी सबै यो राज्य व्यवस्था अगाडि नतमस्तक बनेका छन् । त्यसकारण यो निर्वाचन प्रणालीले देश र जनताका लागि केही हितकारी काम गर्ला, दिवास्वप्न नै हो । बरु शासकवर्गको निष्कंटक राजनीति चलि रह्नेमा कुनै शंका छैन ।
(२०७९ बैशाख २ गते मधेशवाणीमा प्रकाशित)
